ادای احترام فرانسوی ها به کشاورز ایرانی

” آلتن ” نامی است که ترکان به کشاورزی ایرانی موسوم به یحیی متولد به سال ۱۱٢٠ ﻫ.ق. داده اند. در یکی از جنگهای ایران با عثمانیان ، ترکان یحیی را به اسارت به آسیای صغیر برده و چون بردگان بفروختند. او پس از چندی از جور ترکان به مارسی گریخت. در این وقت زبر دستی ایرانیان در دهقنت و پرورش حیوانات اهلی و کرم پیله شهرتی عالمگیر داشت. از این رو اولیای امور فرانسه مقدم این برزگر ایرانی را گرامی داشتند ، تا آنجا که نزد لوئی پانزدهم بار یافت و پادشاه او را به اصلاح زراعت فرانسه و تربیت کرم ابریشم فرمان داد ، لکن از جانب دولت در مساعدتهای لازمه اهمال رفت و او با دستی تهی تعب طلب را بر خویش هموار کرد ، و در سایهً کوشش و اتکاء به نفس در نواحی ” اوین ین ” با بذری که از ایران آورد به امتحان ذرع روناس پرداخت و از پای ننشت تا تخمها به بار و شاهد مقصود بکنار آمد. لکن قدر یحیی در زندگی مجهول ماند و عمرش با فاقه و فقر در ۱۱٨٧ سپری گشت و دختر یگانه او نیز در ۱٢٣٦ در بیمارستان عمومی درگذشت. فرانسویان به پاس خدمات او ٧۵ سال بعد در ۱٢٦٢ ﻫ.ق. مجسمهً او را ریخته و بر صخرهً ” نتردام دِ دُم ” برافراشتند.¹

و به نقل از حاج سیاح محلاتی² نیز آمده است:

(در آوينيون، يكى از شهرهاى فرانسه) در ميدان‏ها صُوَر مجسّمه محترمه بسيار نهاده‏اند. يكى از اين مجسمه‏ها معلوم بود ايرانى است. خوش‏وقت گرديدم كه «الحمد لله» از ايران هم كسى شايسته اين درجه بوده. اسم آن مجسمه، ژان آلتن؛ تاريخِ زمانش، الى اليوم يكصد و هجده سال است. در ميان باغچه (پارك)، موسوم به رُش مى‏باشد. بر سنگى نصب است. از چُدن ريخته شده. با لباس ايرانى از شال و عبا كه به يك دست، رُناس دارد و به دست ديگر، به زمين اشاره نموده است؛ يعنى اين نوع بكاريد. به آن سنگ زير پايش، اسمش را نوشته كه «اين ژان آلتن است كه اين‏جا آمد و به ما آموخت، علم كاشتن رُناس را و ما از محبّت او صاحب دولت شديم و اينك بنا بر حقوق محبّت او، صورت او را يادگار نهاده‏ايم…».

استاد قهوه‏خانه از من پرسيد:«شما كجايى هستيد؟».

گفتم: «هم‏ولايتى اين صورت».

ديدم كه متغيّرانه گفت: «اين ايرانى است».

گفتم: «من هم».

در همان روز، آن شهر، شهرت يافت كه هم‏ولايتى ژان آلتن آمده است. زن و مرد و دختر و پسر، طالب ديدن من شدند. يك نوع احترام مخصوص، مرعى مى‏داشتند. خيلى طلب مغفرت براى او نمودم كه مرا و ساير مردم ايران را نيك‏نام فرموده و از جميع مجسمه‏ها بالاتر نهاده‏اند و مردم از پله‏ها بالا رفته و او را زيارت مى‏كنند.

۱- فرهنگ دهخدا

٢- حاج سیاح محلاتی :

میرزا محمدعلی پسر ملا محمدرضای محلاتی معروف به(حاجی سیاح) 1304 ش = 1344 ـ 1252 ﻫ.ق. حدود بیست سال از عمرش را در سفر و سیاحت به سرزمین‌های مختلف جهان از ژاپن تا آمریکا سپری کرد. ممالک بازدید شده عبارت بودند از: روسیه (تفلیس), عثمانی (استانبول), فرانسه, انگلستان, ایتالیا, سوئد, نروژ, آلمان, سوئیس, اطریش, دانمارک, پرتغال, یونان, اسپانیا, رومانی, بلغارستان, ایالات متحده (نیویورک), ژاپن, چین, برمه, سنگاپور, هندوستان, افغانستان, عربستان (مکه), مصر. وی در این مسافرت‌ها با شخصیت‌هایی چون پاپ نهم, گاریبالدی, الکساندر دوم(تزار روسیه), بیسمارک, و رئیس جمهور آمریکا(مسترگرن) و سید جمال‌الدین اسدآبادی دیدارکرد. این کتاب بخشی از سفرنامه او است که سفر به روسیه و عثمانی و اروپا را شامل می‌شود.

تصویری از شهر آوینون